Stoisz na zaśnieżonym szlaku i zastanawiasz się, czy na nartach da się wejść pod górę, a potem zjechać poza przygotowaną trasą? Skitury łączą podejście na specjalnych nartach ze zjazdem, ale rodzaj sprzętu i wybrany teren zależą od tego, dokąd prowadzi trasa. W Beskidach łagodne podejście może szybko przejść w wymagający zjazd, więc sama umiejętność jazdy po stoku nie załatwia sprawy.
Skitury łączą podejście, zimową turystykę i zjazd
- Foki podklejone pod narty ułatwiają poruszanie się pod górę.
- Wiązania skiturowe pozwalają unieść piętę podczas podejścia, a zablokować ją do zjazdu.
- Sprzęt to dopiero początek: przydają się także nawigacja, plan trasy i umiejętność oceny warunków.
- Na początek wybierz łagodny teren bez zagrożenia lawinowego i tras technicznie trudnych.
Na skiturach podchodzisz na nartach i zjeżdżasz własną trasą
Wyobraź sobie podejście leśną drogą, na której narty przesuwają się do przodu, ale nie zsuwają w dół. Umożliwiają to foki, czyli pasy materiału mocowane do ślizgów. Ich włos pracuje w jednym kierunku: pozwala iść pod górę, a jednocześnie ogranicza cofanie nart.
Na podejściu wiązania pozwalają uwolnić piętę, a przed zjazdem przełączasz je w tryb zjazdowy i zdejmujesz foki. Tak wygląda podstawowy schemat skituringu. Nie potrzebujesz wyciągu, ale musisz samodzielnie zaplanować drogę w górę i wariant powrotu.
Wielki słownik języka polskiego PAN opisuje skituring jako zdobywanie szczytu i zjazd na nartach z wiązaniami przystosowanymi do obu etapów. W praktyce określenie obejmuje rozmaite wycieczki, od spokojnych podejść leśnych po wyprawy w stromym, wysokogórskim terenie. Wielki słownik języka polskiego PAN podaje też formę „skituring”, obok częściej spotykanego zapisu „skitouring”.
Skitury różnią się od jazdy na stoku i freeride’u celem podejścia
Na przygotowanym stoku wyciąg wywozi narciarza na górę, a trasa zjazdu jest ratrakowana. W skiturach podejście jest częścią wycieczki, zaś zjazd zwykle prowadzi poza przygotowaną trasą, w terenie, którego stan zmienia się wraz z pogodą i śniegiem.
Freeride skupia się na zjeździe w nieprzygotowanym terenie, często z wykorzystaniem wyciągu lub transportu na start. Skituring mocniej łączy turystykę z narciarstwem: trzeba mieć siłę na podejście, umieć zmieniać tryb wiązań i kontrolować narty także w zmiennym śniegu. Granice między tymi aktywnościami bywają płynne, ale sposób dotarcia na górę dobrze pokazuje ich zasadniczą różnicę.
Uważam, że osobie początkującej najłatwiej ocenić skitury przez pryzmat całej wycieczki, a nie samego zjazdu. Jeśli swobodnie jeździsz po przygotowanej trasie, masz podstawę do nauki, lecz poza stokiem dochodzi nawigacja, ocena pogody i wybór bezpiecznej linii.
Pierwszy wyjazd zacznij od łatwego terenu i szkolenia
Dobrym początkiem jest trasa, na której nie trzeba stosować technik alpinistycznych ani wchodzić w teren zagrożony lawinami. Takie warunki zakłada program szkolenia skiturowego dla początkujących w Beskidach prowadzony przez Akademię GOPR. Akademia GOPR wskazuje też, że uczestnicy powinni swobodnie jeździć po przygotowanych trasach i mieć ogólnie dobrą kondycję.
Na pierwsze wyjście wypożyczenie zestawu może być rozsądniejszym wyborem niż zakup sprzętu. Możesz wtedy sprawdzić, czy odpowiada Ci zarówno wysiłek podejścia, jak i technika jazdy w śniegu, który nie został przygotowany przez ratrak. Uważam, że kurs lub wyjście z doświadczoną osobą daje bezpieczniejszy start niż samodzielne testowanie sprzętu na stromym stoku.
Przed wyjściem sprawdź trasę podejścia, zjazdu i możliwy odwrót, prognozę pogody oraz lokalne komunikaty. Jeżeli plan prowadzi w teren lawinowy, sam zakup detektora, sondy i łopaty nie wystarczy. Trzeba umieć używać całego zestawu i działać jako grupa; Fundacja GOPR podkreśla również rolę przygotowania sprzętu oraz planu awaryjnego. Fundacja GOPR opisuje te zasady w poradniku bezpieczeństwa.
Stopień lawinowy nie opisuje każdej pojedynczej górskiej ścieżki
Komunikat lawinowy dotyczy określonego obszaru, a nie dokładnie tego stoku, na który właśnie patrzysz. Europejska Skala Zagrożenia Lawinowego ma pięć stopni, od niskiego po bardzo wysoki, a ocena uwzględnia prawdopodobieństwo zejścia lawiny, rozmieszczenie niebezpiecznych miejsc oraz spodziewaną wielkość lawin. Europejskie Służby Ostrzegania Lawinowego zaznaczają, że stopień odnosi się do regionu, nie do konkretnego stoku.
Wynika z tego ważne zastrzeżenie: niski stopień nie jest gwarancją bezpieczeństwa na każdym zboczu, a brak widocznych oznak zagrożenia nie zastępuje oceny terenu. Komunikat trzeba czytać razem z informacją o wysokości, wystawie stoku i typie problemu lawinowego, a potem skonfrontować ją z warunkami na miejscu.
W Beskidach sprawdzaj komunikaty właściwe dla planowanego pasma, na przykład GOPR, a nie automatycznie komunikat odnoszący się do Tatr. Jeżeli grupa nie potrafi ocenić stromizny, śniegu lub możliwej drogi odwrotu, wybór łagodniejszej trasy poza terenem lawinowym jest rozsądniejszy niż próba „sprawdzenia, jak będzie”.
Dobór trasy zależy od umiejętności, śniegu i zagrożenia
Na mapie podejście może wyglądać łagodnie, ale zjazd prowadzić przez stromy, zalesiony fragment. Zanim ruszysz, porównaj własne umiejętności z trudnością obu części trasy i sprawdź, czy w razie zmiany pogody można bezpiecznie zawrócić.
| Sytuacja | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Swobodna jazda tylko po ratrakowanej trasie | Zjazd poza stokiem może okazać się trudniejszy, niż sugeruje łatwe podejście. | Wybierz łagodne, nietrudne technicznie miejsce i rozważ szkolenie lub wyjście z instruktorem. |
| Komunikat wskazuje niekorzystne stoki albo świeże oznaki aktywności lawinowej | Warunki mogą być niebezpieczne także wtedy, gdy trasa wygląda spokojnie. | Omiń wskazany teren, zmień plan na trasę bez ekspozycji lawinowej albo zrezygnuj. |
| Brak detektora, sondy lub łopaty w grupie w terenie lawinowym | Grupa nie ma podstawowego wyposażenia do poszukiwania i odkopywania zasypanej osoby. | Nie wchodźcie w taki teren bez kompletnego sprzętu i umiejętności jego użycia. |
| Niejasna pogoda, widoczność lub wariant odwrotu | Możesz stracić orientację albo nie zdążyć bezpiecznie zakończyć wycieczki. | Skróć plan, wybierz czytelniejszą drogę lub odłóż wyjście. |
Przykład z Beskidów: jeśli swobodnie pokonujesz niebieską trasę narciarską, ale nie znasz techniki jazdy między drzewami, za pierwszy cel wybierz podejście o łagodnym nachyleniu i zjazd łatwą, szeroką drogą w bezpiecznym terenie. Jeśli plan wymaga stromego żlebu, oceny zagrożenia lawinowego albo sprzętu alpinistycznego, nie jest to dobry wariant na naukę. W takim przypadku wybrałabym szkolenie i trasę dostosowaną do aktualnych umiejętności, zamiast zakładać, że forma ze stoku wystarczy.
Dobra wycieczka kończy się decyzją o odwrocie podjętą na czas
Skitury dają swobodę wyboru drogi, ale ta swoboda oznacza też odpowiedzialność za decyzje podejmowane po drodze. W Beskidach podejście w lesie może wydawać się proste, a śnieg, widoczność lub trudniejszy zjazd zmienić plan w wymagającą wyprawę.
Na pierwsze wyjście wybierz prostą trasę, dopasuj ją do najsłabszych umiejętności w grupie i zrezygnuj, gdy warunki odbiegają od założeń. Najlepszy start to taki, po którym chcesz wrócić na skitury, a nie udowadniać sobie, że da się zjechać każdym wariantem.
